سهام و انواع آن

یکی دیگر از انواع اوراق بهادار، سهام نام دارد. جالب است بیشتر حجم معاملات در بورس به معاملات سهام اختصاص دارد؛ تا جایی که حتی بعضی‌ها به بورس بازار سهام می‌گویند.

همچنین بسیاری از سرمایه‌گذاران با وجود اینکه می‌دانند سهام در مقایسه با اوراق مشارکت و اوراق اجاره ریسک بیشتری دارد، باز هم خرید و فروش سهام را به سایر اوراق بهادار ترجیح می‌دهند.

شاید مهم‌ترین دلیل این علاقه‌مندی رابطه بین ریسک و بازده باشد. خریداران سهام با پذیرش ریسک بیشتر انتظار بازدهی بیشتری در مقایسه با اوراق مشارکت و اوراق اجاره دارند.

سهم چیست؟

سهم بیانگر میزان مالکیت فرد از یک دارایی است. اجازه دهید با یک مثال بسیار ساده این موضوع را توضیح دهیم:

کارخانه‌ای را با سرمایه یک میلیارد تومان در نظر بگیرید. اگر کل کارخانه متعلق به یک نفر باشد، تنها آن فرد مالک کارخانه است. اگر چهار نفر به نسبت مساوی مالک کارخانه باشند در این صورت سهم هر کدام از کارخانه یک چهارم می‌شود.

حالا فرض کنید مالکیت این کارخانه یک میلیارد تومانی بین هزار نفر به صورت مساوی تقسیم شود. در این صورت میزان مالکیت هر کدام از این افراد در کارخانه یا به تعبیر دیگر «سهم هر فرد از کارخانه» برابر با یک میلیون تومان می‌شود. (یک میلیارد تقسیم بر هزار). بنابراین سهم در تعریف بسیار ساده، بیانگر میزان مالکیت فرد از یک دارایی است.

 

شرکت سهامی چیست؟

شرکت سهامی، شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم می‌شود و هر کدام از صاحبان سهام به میزان سهمی که دارند در شرکت مسئولیت دارند و در سود و زیان حاصل از فعالیت آن نیز سهیم هستند.

کارخانه مثال قبلی در واقع یک شرکت سهامی است که هزار نفر سهامدار آن هستند. اگر به خاطر داشته باشید در بیان تاریخچه بورس هم گفتیم که اساسا شرکت‌های سهامی زمانی شکل گرفتند که بازرگان‌ها به این فکر افتادند تا با سهیم کردن دیگران در کسب و کار خود علاوه بر منابع مالی مورد نیاز برای کسب‌و‌کار، سود و زیان احتمالی حاصل از این کسب‌وکار و هم بین گروهی از افراد تقسیم کنند.

شرکت‌های سهامی به چند دسته تقسیم می‌شوند؟

شرکت‌های سهامی به دو دسته تقسیم می‌شوند:

شرکت های سهامی خاص

شرکت سهامی خاص شرکتی است که همه سرمایه آن را موسسان و بنیان‌گذاران شرکت تامین می‌کنند و بنابراین سهام آن برای عموم عرضه نمی‌شود. تعداد سهامداران در شرکت سهامی خاص باید حداقل سه نفر باشد. حداقل سرمایه مورد نیاز برای تاسیس شرکت سهامی خاص یک میلیون ریال معادل صد هزار تومان است.

شرکت سهامی عام

شرکتی است که بخشی از سرمایه مورد نیاز آن از طریق عرضه سهام به عموم مردم تامین می‌شود. در شرکت‌های سهامی عام تعداد سهامداران نباید کمتر از پنج نفر باشد. حداقل سرمایه مورد نیاز برای تاسیس شرکت سهامی عام ۵ میلیون ریال معادل ۵۰۰ هزار تومان است. یکی از مهم‌ترین شروط عرضه سهام شرکت‌ها در بورس این است که شرکت، سهامی عام باشد.

چند نکته در خصوص سهام و شرکت‌های سهامی

نکته اول: ریسک‌پذیری خودتان را بسنجید

ویژگی مهمی که سهام را در مقایسه با اوراق بهادار با درآمد ثابت مثل اوراق مشارکت و اوراق اجاره برای سرمایه‌گذاران جذاب می‌کند، امکان کسب سود بیشتر در ازای پذیرش ریسک بالاتر است. چون اگر سرمایه‌گذار انتخاب مناسبی داشته باشد و سهام شرکت خوبی را انتخاب کند، می‌تواند بازدهی بالاتری در مقایسه با اوراق مشارکت و اوراق اجاره به دست آورد.

 

ریسک ویژگی ذاتی سهام است، بنابراین خرید و فروش سهام به افرادی که به هیچ عنوان توانایی و یا علاقه‌ای به پذیرش ریسک ندارند توصیه نمی‌شود. این افراد بهتر است در اوراق بهادار با درآمد ثابت مثل اوراق مشارکت و اوراق اجاره سرمایه‌گذاری کنند.

نکته دوم: تنها در سود و زیان سهیم نیستید!

دارندگان سهام صرفا در سود و زیان شرکت سهیم نیستند، بلکه به میزان سهمی که در اختیار دارند در قبال تعهدات شرکت مسئولیت دارند. بنابراین لازم است سرمایه‌گذار قبل از خرید سهام یک شرکت به صورت کامل وضعیت آن شرکت را بررسی کند.

البته این نکته را هم در نظر داشته باشید شرکت‌هایی که سهام آن‌ها در بورس خرید و فروش می‌شود، اغلب شرکت‌های بزرگ سودآور و دارای شرایط عمومی مناسب هستند. اما به هر حال این موضوع نباید موجب شود که سرمایه‌گذار بدون تحلیل برای خرید یا فروش سهم تصمیم بگیرد.

 

خرید سهام چه مزیتهایی دارد؟

شاید این سوال برایتان پیش آمده باشد که اساساً خرید و فروش سهام در مقایسه با اوراق بهادار با درآمد ثابت مثل اوراق مشارکت و اوراق اجاره چه مزیت هایی دارد و چرا خیلی از سرمایه‌گذاران سهام را به سایر انواع اوراق بهادار ترجیح می‌دهند؟ چهار مزیت اصلی خرید سهام را در ادامه با هم یاد می گیریم:

مزیت اول: امکان کسب بازدهی بیشتر در ازای پذیرش ریسک بالاتر

در معرفی اوراق مشارکت گفتیم که نرخ سود این اوراق علی‌الحساب است و نرخ سود قطعی پروژه در سررسید محاسبه و پرداخت می‌شود.

اما معمولا نرخ سود قطعی تفاوت زیادی با نرخ سود علی‌الحساب ندارد. بنابراین آنچه که سرمایه‌گذاری می‌تواند به عنوان بازدهی قطعی خود تلقی کند، حدودا معادل همان مبلغی است که به عنوان سود علی الحساب به فرد پرداخت می‌شود.

این میزان بازدهی ممکن است برای خیلی از سرمایه‌گذاران به‌ویژه سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر جذاب نباشد. در مورد اوراق اجاره هم به‌همین صورت است. چون بازدهی این اوراق مبلغ ثابتی است که در قالب اجاره‌بها به صورت دوره‌ای به خریداران اوراق پرداخت می‌شود.

اما برخلاف اوراق مشارکت و اوراق اجاره، دارندگان سهام یک شرکت به میزان سهامی که دارند در کلیه منافع شرکت از جمله سودسالیانه و افزایش قیمت سهام شریک هستند. مثلاً اگر شرکت در طول یک سال فعالیت حتی ۱۰۰ درصد سود کند این سود متعلق به سهامداران است. البته باید توجه داشته باشید که همیشه چنین سودهایی نصیب سهامداران نمی‌شود و گاهی اوقات ممکن است شرکت سود بسیار اندکی داشته باشد و یا حتی زیان دهد. در این موارد هم سهامداران در زیان شرکت سهیم هستند.

پس ریسک سرمایه‌گذاری در سهام بیش‌تر و البته بازدهی مورد انتظار خریداران سهام هم بالاتر از اوراق مشارکت و اوراق اجاره است. بنابراین بررسی کامل و انتخاب هوشمندانه شرکتی که قصد خرید سهام آن را داریم بسیار مهم است.

مزیت دوم: امکان مشارکت سهامدار در نحوه اداره شرکت

در توضیح اوراق مشارکت و اوراق اجاره گفتیم که خریداران این اوراق در طول دوره سرمایه‌گذاری مثلاً چهارسال سود تعیین شده و در پایان دوره هم اصل سرمایه خود را دریافت می‌کنند و به سرمایه‌گذاری خود پایان می دهند، بدون اینکه دخالتی در نحوه انجام فعالیت شرکت داشته باشند. اما در سهام این طور نیست.

سهامداران به نسبت سرمایه خود حق رای دارند و می‌توانند با شرکت در مجامع عمومی شرکتی که سهام آن را در اختیار دارند، درباره مسائل اساسی شرکت مثل انتخاب اعضای هیئت مدیره، نحوه تقسیم سود و دیگر موارد اظهار نظر کنند.

 

مزیت سوم: اولویت سهامداران برای خرید سهام جدید شرکت

وقتی شرکت‌ها برای اولین بار سهام خود را منتشر می‌کنند، قیمت پایه سهام آن‌ها (که اصطلاحاً به آن قیمت اسمی می‌گویند) هزار ریال معادل ۱۰۰ تومان است. اگر به عنوان مثال سرمایه شرکت ۱۰۰ میلیون تومان باشد شرکت باید یک میلیون سهم ۱۰۰ تومانی منتشر کند.

اما قیمت سهم در بورس لزوما همیشه معادل قیمت اسمی صد تومان نیست و بر اساس نوع عملکرد شرکت و میزان تقاضایی که برای آن سهم در بورس وجود دارد، قیمت سهام ممکن است افزایش یا کاهش یابد. با نگاهی به قیمت سهام شرکت‌هایی که هم اکنون در بورس خرید و فروش می‌شوند، ملاحظه می‌کنید که قیمت سهام اغلب شرکت‌ها بالاتر از ۱۰۰ تومان یعنی بالاتر از ارزش اسمی است.

فرض کنید شرکتی که امروز سهام آن با قیمت 180 تومان در بورس خرید و فروش می‌شود، قصد دارد برای تامین منابع مالی بیشتر سهام جدید منتشر کند. بر اساس قانون شرکت‌ باید بر اساس قیمت اسمی یعنی صد تومان سهام منتشر کند و سهامداران فعلی شرکت برای خرید سهام این شرکت در اولویت هستند.

نتیجه کاملاً مشخص است. سهامداران فعلی با خرید سهام جدید شرکت می‌توانند به ازای هر سهم 80 تومان سود کسب کنند. چون سهمی را که با قیمت 180 تومن خریدار دارد به قیمت ۱۰۰ تومان ارزش اسمی سهم می‌خرند.

مزیت چهارم: امکان دریافت سهام جایزه از شرکت

همانطور که گفتیم شرکت‌ها معمولا در پایان هر سال مبلغی را به عنوان سود به دست می‌آورند. نحوه استفاده از سود سالیانه در شرکت‌ها متفاوت است. برخی شرکت‌ها تصمیم می‌گیرند درصدی از سود را بین سهامداران توزیع کنند.

اما برخی دیگر ترجیح می دهند به جای اینکه با توزیع سود، نقدینگی را از شرکت خارج کنند، سود به دست آمده را صرف توسعه شرکت کنند. به همین دلیل از محل سود سالیانه، سرمایه خود را افزایش می‌دهند.

مثلاً شرکتی با سرمایه ۱۰ میلیارد تومانی را در نظر بگیرید. فرض کنید این شرکت در پایان سال ۳ میلیارد تومان سود به دست آورده است و تصمیم می‌گیرد از این مبلغ ۲ میلیارد تومان را به افزایش سرمایه اختصاص دهد. بنابراین سرمایه شرکت 20 درصد افزایش پیدا می‌کند و از ۱۰ میلیارد تومان به 12 میلیارد تومان میرسد.

چون این سود متعلق به سهامداران فعلی شرکت است، منافع حاصل از افزایش سرمایه هم به سهامداران فعلی شرکت متعلق است. پس میزان سرمایه سهامداران هم باید به میزان 20 درصد افزایش پیدا کند.

مثلاً فردی که تا پیش از افزایش سرمایه مالک ۱۰۰ سهم شرکت بود، بعد از افزایش سرمایه مالک 120 سهم شرکت است. یعنی 20 سهم جدید به عنوان سهام جایزه دریافت کرده است. چون سهامداران شرکت برای دریافت این سهام پولی پرداخت نمی‌کنند به این سهام سهام جایزه گفته می‌شود.

نقش عوامل محیطی بر قیمت سهام شرکت‌ها

در کنار همه مزایایی که برای سهام گفتیم توجه به این نکته مهم بسیار ضروری است که انتخاب سهام یک شرکت باید با شناخت کامل نسبت به وضعیت حال و آینده شرکت موردنظر انجام گیرد.

به عبارت دیگر سرمایه‌گذاران باید بعد از آشنایی، تحلیل کافی درباره عوامل اثرگذار بر قیمت سهام شرکت یا شرکت‌های مورد نظر خود نسبت به خرید سهام مذکور اقدام کند.

چه عواملی بر قیمت سهام تاثیر می‌گذارد؟

به طور کلی سه دسته عوامل می‌توانند قیمت سهام شرکت‌ها را تحت تاثیر قرار دهند:

الف) عوامل کلان یا محیطی

اولین عامل اثرگذار بر قیمت سهام شرکت‌ها عوامل کلان محیطی هستند. منظور عواملی است که کاملاً خارج از اختیار شرکت‌ها هستند. ولی ارزش سهام آن‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهند. به نظر شما چه عامل محیطی می‌تواند در قیمت سهم یک شرکت تاثیر گذار باشد؟

  • وضعیت اقتصادی و سیاسی

یکی از عوامل بیرونی که می‌تواند قیمت سهام را تحت تاثیر قرار بدهد ثبات یا عدم ثبات در اوضاع اقتصادی و سیاسی در عرصه داخلی و بین‌المللی است بدون تردید آرامش فضای اقتصادی و سیاسی کشورها به این دلیل که زمینه تداوم فعالیت را به رشد بنگاه‌های اقتصادی فراهم می‌کند این اطمینان خاطر را برای سرمایه‌گذاران ایجاد می‌کند که با خرید سهام شرکت‌ها می‌توانند به سود قابل قبولی برسند.

  • سیاست های کلان پولی مالی و ارزی

یکی دیگر از عوامل اساسی که می‌تواند بر روند فعالیت، سودآوری و در نتیجه قیمت سهام شرکت‌ها اثر گذار باشد، سیاست‌های دولت در حوزه پولی مالی و ارزی است. مثلاً درصورت افزایش نرخ ارز، آن دسته از شرکت‌هایی که اغلب محصولات خود را به خارج از کشور صادر می‌کنند، با افزایش سودآوری مواجه می‌شوند.

در مقابل، شرکت‌هایی که بخش عمده مواد اولیه مورد نیاز خود را از خارج کشور تامین می‌کنند با افزایش هزینه‌ها و در نتیجه کاهش سودآوری مواجه می‌شوند و ارزش سهام آن‌ها تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

همچنین اگر دولت نرخ سود تسهیلات اعطایی به بنگاه‌های اقتصادی را کاهش بدهد، (یعنی اگر سود وام را فرضا از ۱۰ درصد به ۵ درصد کاهش بدهد) طبیعتا هزینه تامین مالی بنگاه‌ها کاهش پیدا می‌کند و میزان سودآوری و در نتیجه ارزش سهام آن‌ها افزایش پیدا می‌کند.

  • بودجه سالانه کشور

سومین عامل محیطی اثرگذار بر ارزش سهام شرکت‌ها ترکیب بودجه سالیانه کشوراست، چون ترکیب بودجه در واقع جهت‌گیری اصلی دولت در طول سال را نشان می‌دهد.

مثلاً اگر دولت در بودجه سالیانه برنامه گسترده‌ای برای توسعه صنعت پتروشیمی در نظر گرفته باشد. شرکت‌های فعال در این صنعت تحت تاثیر برنامه‌های توسعه دولت با رشد قابل توجهی مواجه می‌شوند و همین موضوع تقاضا برای خرید سهام شرکت‌های پتروشیمی را افزایش می‌دهد و در نتیجه ارزش سهام این شرکت‌ها در بورس بالا می‌رود.

 

  • قوانین و مقررات

چهارمین عامل محیطی اثرگذار بر قیمت سهام شرکت‌ها و قوانین و مقررات است. فرض کنیم برای صادرات بعضی از محصولات پتروشیمی به خارج از کشور تعرفه وضع شود.

طبیعتا این تصمیم بر قیمت سهام شرکت‌هایی که درآمدشان از محل صادرات محصولات پتروشیمی مذکور به دست می‌آید، تاثیر منفی می‌گذارد، چون هزینه‌های این شرکت‌ها را افزایش می دهد. لازم به ذکر است هر اندازه ثبات در قوانین و مقررات بیشتر باشد، امکان تصمیم‌گیری بهتر و دقیق تر برای سرمایه‌گذاران بیشتر می‌شود.

ب) عوامل صنعت

دومین دسته از عواملی که بر قیمت سهام یک شرکت تأثیر مستقیم دارند، عوامل مرتبط با صنعتی است که شرکت در آن فعالیت می‌کند.

مثلاً عوامل مرتبط با صنعت سیمان، پتروشیمی، خودروسازی، ساختمان و دیگر موارد به طور خاص بر قیمت سهام شرکت‌های فعال در این صنایع تأثیر می‌گذارند. اما عوامل مرتبط با صنعت دقیقا چه چیزهایی هستند؟

  • نحوه قیمت گذاری محصولات

اولین عاملی که بر قیمت سهام شرکت‌های فعال در یک صنعت تاثیر مستقیم دارد، نحوه قیمت گذاری محصولات آن صنعت است. فرض کنید قیمت محصولات شرکت‌های خودروسازی بدون دخالت دولت و بر اساس میزان عرضه و تقاضا در بازار تعیین شود. طبیعتاً انتظار سرمایه‌گذاران از میزان درآمد و سودآوری شرکت‌های خودروسازی در این شرایط متفاوت از زمانی است که دولت با هدف تنظیم بازار مستقیماً بر قیمت خودروهای تولید داخل نظارت کند و قیمت آن را تعیین کند. بنابراین نحوه قیمت گذاری محصولات در یک صنعت می‌تواند قیمت سهام شرکت‌های فعال در آن صنعت را تحت تاثیر قرار دهد.

  • میزان عرضه و تقاضا برای محصولات

دومین عامل از مجموعه عوامل مرتبط با صنعت، میزان عرضه و تقاضا برای محصولاتی است که شرکت‌های فعال در آن صنعت تولید می‌کند. به عنوان نمونه رونق صنعت ساختمان‌سازی در کشور می‌تواند به افزایش تقاضا برای مصالح ساختمانی از جمله سیمان منجر شود و این افزایش تقاضا هم به دلیل تاثیر مستقیمی که بر میزان فروش و سودآوری شرکت‌های سیمانی دارد افزایش قیمت سهام این شرکت در بورس را به دنبال دارد.

  • رقابتی یا انحصاری بودن صنعت

هرچه یک محصول انحصاری‌تر باشد امکان سودآوری شرکت‌های تولید کننده آن محصول بیشتر است. به علت نبود رقیب تولیدکننده می‌تواند هر قیمتی برای محصول خود تعیین کند. طبیعتاً با ورود رقبای جدید به یک صنعت و افزایش شدت رقابت در آن صنعت از میزان انحصار شرکت‌ها کاسته می‌شود و سودآوری آن‌ها هم کاهش پیدا می‌کند. بنابراین لازم است سرمایه‌گذار قبل از خرید سهام یک شرکت وضعیت حال و آینده صنعت مورد نظر را از نظر میزان انحصار، احتمال ورود رقبای جدید و تاثیر آن بر قیمت سهام شرکت را به طور کامل بررسی کند.

 

  • حجم سرمایه گذاری در صنعت

میزان سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته و جهت‌گیری دولت و بخش خصوصی درخصوص یک صنعت می‌تواند چشم‌انداز آینده آن صنعت را تا حد زیادی مشخص کند و به سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری برای خرید یا فروش سهام شرکت-های فعال در آن صنعت کمک کند، هر چه حجم سرمایه‌گذاری‌ها در یک صنعت بیشتر باشد به این معناست که انتظار سودآوری در آن صنعت بیشتر است.

  • وضعیت صنایع مرتبط

یکی از عوامل اثرگذار بر قیمت سهام شرکت ها در صنایع مختلف وضعیت صنایع مرتبط با صنعت مورد نظر است. مثلا صنعت فولاد به طور مستقیم با صنایعی مثل استخراج سنگ آهن و صنعت خودروسازی در ارتباط است.

به این دلیل که از یک سو سنگ‌آهن اصلی‌ترین ماده اولیه موردنیاز برای تولید فولاد است و از سوی دیگر محصولات فولادی به طور مستقیم در صنایع مثل خودروسازی به کار برده می‌شوند.

بنابراین هرگونه رکود و یا رونق در صنایع قبل و بعد از صنعت فولاد می‌تواند قیمت سهام شرکت‌های فعال در این صنعت را تحت تاثیر قرار دهد.

  • تحولات فناوری

سرعت تغییر فناوری در صنایع از دیگر عوامل اثر گذار بر قیمت سهام حاضر در آن صنعت است. مثلاً سرعت تغییرات فناوری در صنعت ارتباطات بسیار بیشتر از سرعت تغییر فناوری در صنعت سیمان است.

طبیعتا هر اندازه سرعت تغییر فناوری در یک صنعت بیشتر باشد میزان تغییرات قیمت سهام شرکت‌های حاضر در آن صنعت بیشتر می‌شود.

همچنین لازم است سرمایه‌گذار هنگام خرید سهام شرکت‌هایی که تحولات فناوری در آن‌ها بسیار سریع است به این موضوع توجه داشته باشند که آیا شرکت مذکور توانایی انطباق سریع با تغییرات فناوری را دارد یا خیر؟

پ) عوامل درونی

بر خلاف عوامل محیطی و عوامل مرتبط با صنعت، عوامل درونی به وضعیت داخلی شرکت مربوط هستند. در ادامه مهم‌ترین عوامل درونی موثر بر قیمت سهام را خواهیم شناخت.

  • میزان سودآوری شرکت و ثبات آن

بدون شک مهم‌ترین انگیزه یک سرمایه‌گذار از خرید سهام شرکت کسب سود است. برای یک سرمایه‌گذار بسیار مهم است که شرکتی که سهم آن را خریده بتواند عملکرد مناسبی داشته باشد و در پایان سال سود قابل قبولی به دست بیاورد.

البته تداوم روند سودآوری هم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا از دید سرمایه‌گذاران شرکتی که فقط در یک دوره سود خوبی کسب کند اما نتواند به این روند ادامه بدهد گزینه مناسبی برای سرمایه گذاری نیست.

نکته دیگر اینکه شرکت‌ها در سال‌های اولیه فعالیت خود سودآوری چندان بالایی ندارد و به تدریج روند سودآوری آن‌ها بهبود پیدا می‌کند، که لازم است سرمایه‌گذاران به این موضوع توجه داشته باشند و با دید بلندمدت سودآوری شرکت را مورد ارزیابی قرار بدهند.

 

  • نسبت قیمت به درآمد سهم (P/E)

نسبت (P/E) از تقسیم کردن قیمت سهامP به سود سالیانه سهم به دستE می‌آید. مثلاً دو شرکت «الف» و «ب» که هر دو در صنعت ساختمان فعالیت می‌کنند و در اغلب شرایط هم با هم یکسان هستند را در نظر بگیرید.

اگر سود سهام هر دو شرکت در پایان سال صد تومان باشد، اما قیمت سهام شرکت «الف» در بورس ۵۰۰ تومان و قیمت سهام شرکت «ب» هزار تومان، چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

طبیعتا اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که با فرض تداوم روند سودآوری شرکت «الف» بعد از ۵ سال می‌تواند اصل سرمایه سهامداران خود از محل سود سهام تامین کند. (۵۰۰ تقسیم بر ۱۰۰). در حالی که این مدت در شرکت «ب» ۱۰ سال است.

بنابراین احتمالا شرکت «الف» در مقایسه با شرکت «ب» در وضعیت مناسب‌تری قرار دارد و معمولاً در شرایط یکسان هر اندازه نسبت (P/E) یک شرکت در مقایسه با سایر شرکت‌های موجود در آن صنعت کمتر باشد، نشان دهنده ارزنده بودن سهم آن شرکت است.

همچنین با بررسی نسبت (P/E) یک شرکت و مقایسه آن با نسبت (P/E) سایر شرکت‌های فعال در آن صنعت می توانیم حدس بزنیم که آیا قیمتی که هم اکنون برای سهم مذکور در بورس تعیین شده قیمت مناسبی است یا خیر؟

البته باید توجه کنیم که نسبت (P/E) تنها یکی از معیارهای ارزیابی سهم است و نباید به تنهایی و بدون در نظر گرفتن سایر معیارها و ملاک تصمیم‌گیری قرار بگیرد.

  • قابلیت نقد شوندگی سهام

قبلا گفتیم که یکی از ویژگی‌های یک دارایی خوب این است که سریع به پول نقد تبدیل شود. سهام به عنوان یک دارایی از این قاعده مستثنی نیست. طبیعتاً سهامداران انتظار دارند هر زمان که خواستند بتوانند سهام خود را به پول نقد تبدیل کنند.

هراندازه حجم معاملات دفعات معامله و تعداد سهام معامله شده یک شرکت در بورس بیشتر باشد نشان دهنده قابلیت نقدشوندگی بالای این سهم است.

 

  • وضعیت دارایی ها و بدهی‌های شرکت

با بررسی صورت‌های مالی شرکت از جمله ترازنامه می‌توانیم شناخت خوبی نسبت وضعیت مالی و به خصوص میزان دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت به دست بیاوریم.

طبیعتا برای سهامدار به عنوان فردی که به نسبت سهام مالک شرکت محسوب می‌شود این موضوع بسیار مهم است که شرکت چه دارایی‌هایی در اختیار دارد و به چه میزان بدهی دارد و آیا بر اساس این حجم دارایی و بدهی سهام شرکت برای خرید مناسب است یا خیر؟ با بررسی ترازنامه و سایر صورت‌های مالی شرکت می‌توانیم این اطلاعات را به دست بیاوریم.

  • طرح های توسعه شرکت

طرح های توسعه هر شرکت، نشان‌دهنده پویایی آن شرکت است. هرچه طرح‌های توسعه در یک شرکت بیشتر باشد، رشد و پویایی آن شرکت بیشتر است و می‌تواند یکی از نشانه‌های ارزنده بودن سهام شرکت باشد.

البته باید هدف از انجام طرح‌های توسعه در شرکت و میزان تأثیر آن در فروش و سودآوری شرکت به طور کامل بررسی شود. همه طرح‌های توسعه‌ای به یک اندازه در شرکت تاثیرگذار نیستند.

مثلا طرح‌هایی که برای تعویض ماشین‌آلات فرسودگی یک شرکت اجرا می‌شود در مقایسه با طرح‌هایی که با هدف راه‌اندازی خطوط تولید جدید اجرا می‌شود، تاثیر کمتری در میزان سودآوری شرکت دارند.

  • میزان سهام در دست مردم

هرچه تعداد بیشتری از مردم سهامدار یک شرکت باشند، وضعیت آن سهم مناسب‌تر است. چون اولاً همواره خریداران و فروشندگان زیادی برای سهم وجود دارد و در نتیجه قابلیت نقدشوندگی سهم در بورس افزایش پیدا می‌کند و ثانیا امکان دستکاری قیمت سهم توسط گروهی خاص از سهامداران کم می‌شود. به آن بخشی از سهام شرکت که در اختیار تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران قرار دارد سهام شناور آزاد گفته می‌شود.

  • ترکیب سهامداران شرکت

وجود بعضی نهادها و سازمآن‌های بزرگ به عنوان سهامداران عمده یک شرکت می تواند نقطه قوت سهام آن شرکت باشد. چون سهامداران عمده در شرایط خاص می‌توانند با حمایت از سهم، مانع از افت قیمت سهام و در نتیجه ضرر و زیان سهامداران باشند.

البته وجود سازمان‌ها و نهادها در ترکیب سهامداری یک شرکت لزوماً به معنای حمایت آن‌ها از سهم نیست و باید عملکرد گذشته سهامداران عمده در این خصوص مورد بررسی قرار بگیرد.

انواع قیمت سهام در بورس

این بخش از مقاله را با چند سوال شروع می‌کنیم:

  • چرا قیمت سهام اغلب شرکت‌ها در بورس از قیمت اسمی آن‌ها یعنی ۱۰۰ تومان بیشتر است؟
  • آیا قیمتی که در بورس برای سهام تعیین می‌شود همیشه با ارزش واقعی یک سهام برابر است؟
  • اگر سوال بالا صحت دارد چرا با این وجود سرمایه‌گذارانی هستند که متقاضی خرید برخی سهام با قیمت بالاتر هستند؟

 

برای پاسخ به این سوالات باید با انواع قیمت سهام آشنا شویم. هر سهم چهار نوع قیمت دارد:

قیمت اسمی

قیمتی است که عرضه اولیه سهام شرکت بر اساس آن قیمت انجام می‌شود. همانطور که قبلاً توضیح دادیم بر اساس قانون، قیمت اسمی هر یک از سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس در ایران یکصد تومان معادل هزار ریال است. مبلغ قیمت اسمی بر روی برگه‌های سهام درج می‌شود.

قیمت دفتری

اگر مجموعه بدهی‌های شرکت را از مجموع دارایی‌های شرکت کم کنیم، مبلغی که باقی می‌ماند مجموع ارزش سرمایه سهامداران شرکت یا به تعبیر دقیق‌تر مجموع حقوق صاحبان سهام شرکت است.

اگر مبلغ حقوق صاحبان سهام شرکت را بر تعداد سهام شرکت تقسیم کنیم عدد حاصل بیانگر قیمت دفتری هر سهم است.

فرض کنید مجموع ارزش دارایی‌های شرکت «الف» در پایان سال اول فعالیت شرکت ۱۰ میلیارد تومان باشد، این شرکت همچنین در مجموع ۷ میلیارد تومان به بانک‌ها و سایر شرکت‌ها بدهی دارد. بنابراین مجموع حقوق صاحبان سهام این شرکت برابر ۳ میلیارد تومان است.

اگر شرکت مذکور در مجموع تعداد ۲۰ میلیون سهم منتشر کرده باشد. ارزش دفتری هر سهم این شرکت برابر ۱۵۰ تومن می‌شود. شاید این سوال برای شما پیش آمده باشد چطور قیمت اسمی سهام شرکت «الف» ۱۰۰ تومان است، در حالی که قیمت دفتری سهام این شرکت ۱۵۰ تومان است؟

پاسخ: میزان سودی که شرکت در پایان سال اول فعالیت خود به دست آورده به عنوان حقوق سهامداران محسوب شده و باعث شده تا ارزش دفتری سهم از ۱۰۰ تومان به ۱۵۰ تومان افزایش پیدا کند. دلیل ذکر کلمه دفتر در قیمت دفتری سهم این است که اعداد و ارقام مربوط به دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت بر اساس ارقام ثبت شده در دفاتر مالی شرکت مد نظر قرار می‌گیرد. اطلاعات مربوط به دفاتر مالی و میزان دارایی و بدهی شرکت‌ها در پایگاه اینترنتی «www.codal.ir» موجود است و سرمایه‌گذاران می‌توانند با مراجعه به این پایگاه، اطلاعات مورد نیاز خود را به دست بیاورند.

 

قیمت بازار

قیمت بازار یا قیمت معاملاتی قیمتی است که سهام بر اساس آن در بورس معامله می‌شود. قبلا توضیح دادیم که اگرچه قیمت اسمی هر سهم در بورس صد تومان است، اما سهام اغلب شرکت‌ها در بورس بر اساس قیمت اسمی و حتی ارزش دفتری معامله نمی‌شود.

چیزی‌که قیمت سهم در بورس را تعیین می‌کند میزان عرضه و تقاضا برای یک سهم است. مثلاً ممکن است به علت عملکرد خوب یک شرکت، سرمایه‌گذاران زیادی متقاضی خرید سهام آن شرکت باشند، بنابراین قیمت آن در بورس بر اساس میزان تقاضا افزایش پیدا می‌کند و حتی ممکن است این افزایش تا چند برابر قیمت اسمی هم باشد.

در نقطه مقابل عملکرد ضعیف یک شرکت ممکن است باعث بی‌رغبتی سرمایه‌گذاران به خرید یا نگهداری سهم مذکور و در نتیجه افزایش عرضه آن در بورس شود.

در این صورت با افزایش عرضه قیمت سهم کاهش پیدا می‌کند و اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است قیمت سهم حتی به زیر قیمت اسمی یعنی ۱۰۰ تومان برسد. بنابراین قیمت بازار یک سهم قیمتی است که در بورس برای یک سهم تعیین می‌شود.

قیمت ذاتی

منظور از قیمت ذاتی یک سهم، ارزش واقعی آن سهم است. شاید این سوال برایتان پیش آمده باشد که چه فرقی بین قیمت بازار و قیمت ذاتی یک سهم وجود دارد.

فرض کنید قیمت بازار سهم شرکت «الف» در حال حاضر۲۰۰ تومان است، به عبارت دیگر سهام شرکت «الف» با قیمت ۲۰۰ تومان در بورس در حال خرید و فروش است، اما هنوز سرمایه‌گذاران زیادی متقاضی خرید این سهم هستند. اگر از سرمایه‌گذاران سوال کنیم که چرا قصد دارید سهام این شرکت را خریداری کنید، پاسخ همه آن‌ها این است: «به نظر ما این سهم بیشتر از ۲۰۰ تومان ارزش دارد.»

معنی این جمله این است که ارزش واقعی سهام شرکت «الف» بیشتر از قیمت بازار این سهم است. بنابراین در یک تعریف ساده، قیمت ذاتی یک سهم بیانگر ارزشی است که سرمایه‌گذاران برای سهم قائل هستند.

اگر از دید سرمایه‌گذاران ارزش ذاتی یک سهم بالاتر از قیمت بازار باشد، این سهم گزینه مناسبی برای خرید است، اما اگر ارزش ذاتی یک سهم کمتر از ارزش بازار آن باشد سهم مذکور گزینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری نیست.

این نکته را هم اضافه کنیم که عوامل سه گانه موثر بر قیمت سهام (عوامل محیطی، عوامل مرتبط با صنعت و عوامل درونی شرکت) در مجموع به سرمایه‌گذار کمک می کند تا قیمت ذاتی یک سهم را برآورد کند و با مقایسه قیمت ذاتی و قیمت بازار در خصوص خرید و فروش و یا حفظ سهام شرکت مذکور تصمیم‌گیری کند.

 

اصول کلی که باید در خرید و فروش سهام مدنظر قرار دهیم

با چند اصل مهم که باید در هنگام خرید و فروش به آن دقت کنیم، آشنا شوید:

اصل اول: براساس اطلاعات معتبر تصمیمگیری کنید، نه شایعات

به همان اندازه که بهره‌گیری از اطلاعات معتبر در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران تاثیر مثبت دارد، استفاده از اطلاعات غیر معتبر و شایعات در تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند منافع سرمایه‌گذاران را به خطر بیندازد.

تجربه نشان داده که در جریان فراز و فرود بازار سهام، شایعات، اخبار و تحلیل‌های نادرست زیادی به سرمایه‌گذاران مخابره می‌شود.

بنابراین لازم است سرمایه‌گذاران همواره برای کسب اطلاعات به منابع رسمی تکیه کنند و از توجه به اخبار و شایعات منابع غیر رسمی خودداری کنند. مراجعه به پایگاه‌های اطلاع‌رسانی رسمی بورس که لینک‌های آن را در زیر آورده‌ایم به شما کمک می‌کند با اطلاعات دقیق‌تر و معتبرتر برای خرید سهام شرکت‌ها اقدام کنید:

www.codal.ir

www.tsetmc.com

www.irbourse.com

 

اصل دوم: با دید بلندمدت در بورس سرمایه گذاری کنید

عملکرد بورس در سال‌های گذشته نشان داده است، سرمایه‌گذارانی که با دید بلندمدت و البته آگاهانه وارد بازار سهام شدند توانستند سود قابل قبولی از این بازار به دست بیاورند.

همچنین بر اساس آمارها مجموع بازدهی سهام در بلندمدت از بازدهی بازارهایی مثل مسکن، ارز و طلا بیشتر بوده است. گرچه ممکن است گاهی اوقات بازدهی کوتاه مدت این بازارها از بورس پیشی گرفته باشد. بنابراین هر اندازه دید سرمایه‌گذاران بلند مدت‌تر باشد به همان نسبت هم ریسک سرمایه‌گذاری کمتر می‌شود.

مطالعه تاریخچه سرمایه‌گذاران موفق در دنیا هم نشان داده که بازدهی‌های بزرگ معمولا با خرید و نگهداری سهام ارزنده و ارزان در افق زمانی بلندمدت به دست می‌آید و نگاه کوتاه مدت در سرمایه‌گذاری و پیروی از جو بازار عمدتاً به نتایج قابل قبول منجر نمی‌شود.

بنابراین با دید بلندمدت سرمایه‌گذاری کنیم و اگر بعد از بررسی و مطالعه کامل به این اطمینان رسیدیم که سهام ارزشمند را بخریم، نگران نوسان مقطعی قیمت سهام خود نباشیم.

 

اصل سوم: همواره مراقب سهام خود باشید

گرچه در اصل قبلی توصیه کردیم که برای سرمایه‌گذاری در بورس نگاه بلند مدت داشته باشید و به نوسانات مقطعی قیمت سهام توجه نکنیم؛ اما تاکید می‌کنیم این تفکر در صورتی درست است که شما با بررسی کامل اطلاعات به این نتیجه رسیده باشید که سهام شما همچنان سهام ارزشمندی است و آنچه که باعث نوسانات قیمت سهم شده شرایط موقت و زودگذراست.

اما اگر بررسی اطلاعات و مشورت با افراد خبره این اطمینان را برای شما به وجود آورد که سهام مناسب را نخریده‌اید و یا با توجه به تغییر برخی متغیرهای موثر بر قیمت سهام احتمالاً روند قیمت آن در بلندمدت رو به کاهش است، آبا بازهم توصیه به حفظ سهم در بلندمدت منطقی است؟

در این شرایط سرمایه‌گذار باید ضمن بازنگری در ترکیب سهام خود سهامی که شرایط مناسبی ندارد را بفروشد و به جای آن سهام دیگری که در وضعیت مطلوبی قرار دارد بخرد. لازم است در همین جا درباره تعصب نسبت به سهام به عنوان یکی از چالش‌هایی که در بعضی موارد گریبان‌گیر سرمایه‌گذاران می‌شود توضیح بدهیم.

منظور از تعصب نسبت به سهام این است که بعضاً با وجود اینکه بررسی اطلاعات معتبر و متغیرهای اثرگذار بر قیمت یک سهم حکایت از شرایط نامناسب سهم و روند رو به کاهش قیمت‌ها آن دارد، اما بعضی از سهامداران بدون در نظر گرفتن واقعیت‌ها و با استدلال‌هایی مثل «این سهم در گذشته سهم بسیار خوبی بوده است» یا «چون سهم را با قیمت بالاتری خریده‌ام حاضر نیستم به قیمت کمتر بفروشم» و موارد مشابه، از فروش سهام خودداری می‌کنند.

غافل از اینکه شاید با فروش سهام مذکور و سرمایه‌گذاری در سهامی که شرایط مناسب‌تری دارد نه تنها بتواند زیان خود را جبران کند، بلکه سود قابل قبولی هم کسب کند. بنابراین لازم است سرمایه‌گذاران همواره مراقب سهام خود باشند و در صورت لزوم ترکیب سرمایه‌گذاری خود را مورد بازنگری قرار دهند.

اصل چهارم: سبدی از سهام متنوع تشکیل دهید

حتماً این ضرب المثل معروف را شنیده‌اید که «همه تخم‌مرغ ها را در یک سبد نگذارید.» دلیل آن کاملا مشخص است، اگر سبد تخم‌مرغ به زمین افتد، بیشتر تخم‌مرغ‌ها می‌شکنند.

این ضرب‌المثل در خرید و فروش سهام هم کاربرد زیادی دارد. تاحدی که یکی از نظریه‌های مطرح شده در خصوص راهکارهای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری به «تئوری پرتفوی» یعنی «نظریه سبد» معروف است. بر اساس این نظریه «هر اندازه در سبد سرمایه‌گذاری سهام شرکت‌های مختلف از صنایع متنوع بیشتر باشد ریسک سرمایه‌گذاری کاهش پیدا می‌کند.»

 

 

به مثال زیر توجه کنید:

دو سرمایه‌گذار را در نظر بگیرید که اولی همه پول خود را در سهام یک شرکت وارد کننده قطعات خودرو سرمایه‌گذاری کرده، اما سرمایه گذار دوم نصف پول خود را در سهام شرکت وارد کننده قطعات خودرو و نصف دیگر را در سهام یک شرکت صادر کننده محصولات پتروشیمی سرمایه‌گذاری کرده است.

به نظر شما در صورت افزایش نرخ ارز چه اتفاقی می‌افتد؟ کاملاً مشخص است که افزایش نرخ ارز به دلیل اینکه باعث افزایش هزینه‌های شرکت وارد کننده قطعات خودرو می‌شود، افت قیمت سهام این شرکت را به دنبال دارد. در حالی که شرکت صادر کننده محصولات پتروشیمی براثر افزایش نرخ دلار با افزایش سودآوری و در نتیجه رشد قیمت سهام مواجه می‌شود.

در این شرایط قطعاً سرمایه‌گذار اول به علت افت قیمت سهام شرکت وارد کننده قطعات خودرو دچار زیان می‌شود، اما سرمایه‌گذار دوم احتمالا سود می‌کند و یا حداقل ضرر نمی‌کند. (چون نصف سهام کاهش قیمت و نصف دیگر افزایش قیمت داشته است).

هر چه سبد سرمایه‌گذاری متنوع‌تر باشد ریسک سرمایه گذاری کمتر می‌شود و احتمال کسب بازدهی پایدار برای سرمایه‌گذار افزایش پیدا می‌کند.

اصل پنجم: با سرمایه مازاد خود، سهام بخرید

بعضا مشاهده شده که برخی افراد بعد از شنیدن اخبار مربوط به رشد متوالی شاخص‌های بورس و افزایش قیمت سهام، در یک رفتار هیجانی سرمایه ضروری زندگی خود مانند خانه، خودرو و دیگر موارد را می‌فروشند یا با قرض گرفتن از دیگران سهام می‌خرند.

چنین رفتاری به هیچ وجه توصیه نمی‌شود. بورس همواره در معرض افت و خیز قرار دارد و وارد کردن سرمایه ضروری زندگی در بورس می‌تواند سرمایه‌گذار را در این نوسانات دچار تزلزل و اضطراب کند تا جایی که ممکن است فرد با تحمل زیان مجبور به خروج از بورس شود.

اما افرادی که سرمایه مازاد و پس‌اندازهای خود را وارد بورس می‌کنند، طبیعتاً در برابر افت و خیزهای بورس قدرت تحمل و آرامش بیشتری دارند و در تصمیم‌گیری‌های خود منطقی‌تر عمل می‌کنند.

بنابراین تنها بخشی از سرمایه خود را به خرید سهام اختصاص بدهید که در صورت کاهش قیمت سهام خللی به زندگی و آرامشتان وارد نشود.

 

اصل ششم: نوسان را به عنوان ذات بازار سهام، بپذیرید

فردی که قصد دارد از طریق خرید سهام در بورس سرمایه‌گذاری کندَ باید این واقعیت را بپذیرد که «نوسان قیمت» ویژگی ذاتی سهم است.

به عبارت دیگر روند صعودی قیمت سهم در گذشته الزاماً به معنای تداوم این روند در آینده نیست، کما اینکه روند نزولی قیمت سهم در گذشته هم لزوماً به معنای ادامه افت قیمت آن سهم در آینده نیست.

در تشریح عوامل موثر بر قیمت سهم، به برخی عوامل محیطی و عوامل مرتبط با صنعت اشاره کردیم که خارج از کنترل شرکت است. بروز هر کدوم از این عوامل ممکن است باعث افت و خیز در قیمت سهام شود. بنابراین لازم است سرمایه‌گذار قبل از ورود به بازار سهام این واقعیت و ریسک ناشی از آن را بپذیرد.

اصل هفتم: با افراد متخصص مشورت کنید

با توجه به اینکه عوامل بسیار متعدد و متنوعی بر قیمت سهام تاثیرگذار هستند، تصمیم‌گیری بر اساس تجزیه و تحلیل این عوامل نیاز به تخصص و مطالعه دقیق دارد. بنابراین اگر قصد دارید به صورت مستقیم سهام خرید و فروش کنید، اما تخصص کافی در این خصوص ندارید حتماً با افراد خبره مشورت کنید.

همچنین می‌توانید با چندین شرکت مشاور سرمایه‌گذاری (که با مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار تاسیس شده است) مشورت کنید.

این شرکت‌ها بعد از بررسی ویژگی‌های فردی و میزان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران، سرمایه‌گذاران را در انتخاب سهام مناسب راهنمایی می کنند و در ازای ارائه این خدمات مبلغی را به عنوان حق مشاوره دریافت می‌کنند. برای مشاهده اطلاعات شرکت‌های سرمایه‌گذاری دارای مجوز می‌توانید به پایگاه اینترنتی سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی «www. seo. ir» مراجعه کنید.

 

—***—

معرفی گواهی حق تقدم خرید سهام

یکی دیگر از انواع اوراق بهادار قابل دادوستد در بورس (که به نوعی وابسته به سهام محسوب می‌شود و ریسک آن هم تقریباً با ریسک سهام برابر است) گواهی حق تقدم خرید سهام نام دارد.

در تشریح مزایای سهام گفتیم که یکی از مزایای سهام در مقایسه با سایر انواع اوراق بهادار این است که «چون سهامداران یک شرکت در واقع به نسبت سهم خود مالک شرکت محسوب می‌شوند، در خرید سهام جدید شرکت هم در اولویت قرار دارند». به این اولویت حق تقدم خرید سهام گفته می‌شود.

فرض کنید شرکت «الف» که دارای ۱۰ میلیارد تومان سرمایه است قصد دارد با انتشار سهام جدید در بورس، سرمایه خود را ۲۰ درصد افزایش داده و از ۱۰ میلیارد تومان به ۱۲ میلیارد تومان برساند. با توجه به اینکه قیمت اسمی هر یک از سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس ۱۰۰ تومان است، بنابراین شرکت مذکور برای اینکه سرمایه خود را ۲میلیارد تومان افزایش بدهد باید ۲۰ میلیون سهم ۱۰۰ تومانی منتشر کند.

در این حالت سهامداران فعلی شرکت «الف» برای خرید سهام جدید شرکت حق تقدم دارند و می‌توانند به میزان ۲۰ درصد تعداد سهام موجود خود (متناسب با درصد افزایش سرمایه شرکت سهام جدید) با قیمت ۱۰۰ تومان بخرند. بنابراین اگر فردی مالک هزار سهم شرکت «الف» باشد، می‌تواند ۲۰۰ سهم جدید با قیمت اسمی ۱۰۰ تومان می‌خرد.

حق تقدم چه جذابیتی برای سهامداران فعلی شرکت دارد؟

همان‌طور که قبلا گفتیم، قیمت سهام اغلب شرکت‌ها در بورس بیشتر از قیمت اسمی آن‌هاست. مثلاً گرچه قیمت اسمی سهام شرکت «الف» ۱۰۰ تومان است. اما ممکن است قیمت این سهم در بورس ۱۵۰ تومان باشد. که در این صورت قیمت بازار سهام شرکت «الف» ۵۰ تومان بیشتر از قیمت اسمی آن است.

بنابراین سهامداران فعلی این شرکت با خرید سهام جدید در واقع به ازای هر سهم ۵۰ تومان سود به دست می‌آورند. سودی که فقط به سهامداران فعلی شرکت تعلق دارد.

شاید این دو سوال درباره حق تقدم برای شما پیش آمده باشد:

  • سهامداران فعلی چطور از تصمیم شرکت برای افزایش سرمایه مطلع می‌شوند؟
  • آیا سهامداران فعلی ملزم به استفاده از حق تقدم خود هستند و در صورت استفاده نکردن از حق تقدم از کسب سود ناشی از مابه‌التفاوت قیمت اسمی و قیمت بازار سهم محروم می شوند؟

 

 

بعد از اینکه موضوع افزایش سرمایه شرکت به تصویب رسید موضوع در روزنامه کثیرالانتشار (که به عنوان روزنامه رسمی شرکت انتخاب شده) منتشر می‌شود تا همه سهامداران از این تصمیم اطلاع پیدا کنند.

همچنین فرمی برای سهامداران آن شرکت ارسال می‌شود و از آن‌ها درخواست می‌شود تا در صورت تمایل به استفاده از حق تقدم خود برای خرید سهام جدید، فرم مذکور را تکمیل و برای شرکت ارسال کنند.

به این فرم اصطلاحا گواهی حق تقدم خرید سهام گفته می‌شود. سهامداران شرکت بعد از دریافت گواهی حق تقدم خرید سهام ممکن است به یکی از سه روش گفته شده اقدام کنند:

 

  1. فرم مذکور را در مهلت تعیین شده (که معمولاً ۶۰ روزه است) تکمیل و برای شرکت ارسال کنند. این اقدام به منزله تمایل سهامداران به مشارکت در افزایش سرمایه شرکت است. بنابراین سهامدار باید علاوه بر تکمیل فرم مبلغ اسمی سهام را به حساب شرکت واریز کند تا سهام جدید به نام او صادر شود.

 

  1. برخی از سهامداران ممکن است به علت عدم اطلاع از افزایش سرمایه شرکت و یا هر دلیل دیگر در مهلت تعیین شده هیچ اقدامی نکنند. در این حالت شرکت بعد از پایان مهلت مقرر، سهام باقی مانده را با قیمت روز بازار در بورس می‌فروشد و مابه‌التفاوت قیمت اسمی و قیمت بازار آن را به حساب سهامدارانی که از حق تقدم خود استفاده نکردند واریز می‌کند.

 

  1. دسته سوم ازسرمایه‌گذاران افرادی هستند که گواهی حق تقدم خرید سهام خود را در بورس می‌فروشند. این گروه از سهامداران می‌توانند برای فروش گواهی حق تقدم سهام به یکی از شرکت‌های کارگزاری بورس مراجعه کنند و این گواهی را به قیمت روز بازار به فروش برسانند. قیمت گواهی حق تقدم در بورس معمولاً معادل تفاوت قیمت اسمی صد تومان و قیمت بازار سهم است. بنابراین مثلاً اگر قیمت سهام شرکت «الف» در بورس ۱۵۰ تومان باشد، قیمت گواهی حق تقدم خرید سهام این شرکت حدوداً برابر ۵۰ تومان است.

 

ممکن است این سوال پیش بیاید که چه کسانی به خرید گواهی حق تقدم خرید سهام علاقه نشان می‌دهند؟

این گواهی برای آن دسته از سرمایه‌گذارانی که انتظار دارند قیمت سهم مذکور در آینده با افزایش مواجه شود جذابیت دارد. چون با خرید این گواهی می‌توانند سهامدار شرکت مذکور باشند. دقت داشته باشید که گواهی حق تقدم خرید سهام هم مثل سهام در بورس دادوستد می‌شود.

بنابراین یک ورقه بهادار به‌شمار می‌رود. نکته قابل توجه اینکه در هر صورت مزایای ناشی از حق تقدم به سهامداران شرکت تعلق دارد و حتی در صورت عدم استفاده آن‌ها از حق تقدم، از کسب این مزایا محروم نمی‌شوند. گرچه برخی سهامداران ترجیح می‌دهند با دریافت سهام جدید و برخی دیگر با فروش گواهی حق تقدم خودشان در بورس از این مزایا استفاده کنند.

معرفی قراردادهای آتی

یکی دیگر از انواع اوراق بهاداری که در بورس خرید و فروش می‌شود قرارداد آتی است. ریسک سرمایه‌گذاری در قراردادهای آتی بسیار بیشتر از سهام است و نیازمند تخصص زیادی است. بنابراین به افراد عادی و غیرمتخصص به هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود در قرارداد آتی سرمایه‌گذاری کنند.

 

قرارداد آتی چیست؟

بر اساس این قرارداد، فروشنده متعهد می‌شود تعداد معینی از یک دارایی مانند سهام را در تاریخ مشخصی در آینده با قیمت معین به خریدار تحویل بدهد. در مقابل، خریدار قرارداد آتی هم متعهد می‌شود دارایی موردنظر را در تاریخ تعیین شده با قیمت معین از فروشنده اوراق بخرد.

 

فرض کنید قیمت سهام شرکت «الف» در حال حاضر در بورس ۲۰۰ تومان است. سرمایه‌گذاری را در نظر بگیرید که بر اساس بررسی‌ها و مطالعات دقیق به این نتیجه رسیده که قیمت سهام شرکت «الف» در ۴ ماه آینده با بیست درصد افزایش به ۲۴۰ تومان می‌رسد.

بنابراین از دید این سرمایه‌گذار خرید سهام شرکت «الف» می‌تواند سودآوری قابل قبولی داشته باشد. اولین گزینه‌ای که پیش‌روی این سرمایه‌گذار قرار دارد، این است که سهام مذکور را بخرد و منتظر باشد تا بعد از ۴ ماه قیمت سهم رشد کند و سود مورد نظر سرمایه‌گذار محقق شود. طبیعتاً در صورتی که پیش‌بینی فرد دقیق باشد و قیمت سهم از ۲۰۰ تومان به ۲۴۰ تومن برسد، سرمایه‌گذار در مدت چهار ماه ۲۰ درصد سود می‌کند.

اما این سرمایه‌گذار می‌تواند به جای اینکه سهام شرکت «الف» را بخرد و همه پول مورد نیاز برای آن را پرداخت کند. تنها با پرداخت درصدی از این پول قرارداد آتی سهام شرکت «الف» با سررسید ۴ ماه را در بورس بخرد.

مثلا اگر سرمایه‌گذار قرارداد آتی سهام شرکت «الف» با قیمت ۲۲۰ تومان و سررسید ۴ ماه را بخرد، یعنی متعهد شده ۴ ماه بعد تعداد معینی از سهام شرکت مذکور را با قیمت هر سهم ۲۲۰ تومان از فروشنده قرارداد آتی بخرد.

طبیعتاً در صورتی که پیش‌بینی این سرمایه‌گذار درست باشد و قیمت سهم شرکت «الف» در چهار ماه بعد ۲۴۰ تومان برسد. به ازای هر سهم ۲۰ تومان سود می‌کند. اما اگر به هر دلیلی قیمت سهم در چهار ماه بعد کمتر از مبلغ ذکر شده در قرارداد آتی یعنی ۲۲۰ تومان باشد، این سرمایه‌گذار متحمل زیان می‌شود.

تفاوت خرید سهام با خرید قرارداد آتی سهام چیست؟

برای خرید سهام سرمایه‌گذار باید کل پول را پرداخت کند. اما در خرید قرارداد آتی، سرمایه‌گذار تنها با پرداخت درصدی از پول که به عنوان وجه تضمین توسط بورس اخذ می‌شود، می ‌واند مطمئن باشد که سهام مورد نظر خود را در تاریخ تعیین شده با قیمت مندرج در قرارداد بخرد.

وجه تضمین هم دقیقا به همین علت توسط بورس از خریدار و فروشنده قراردادهای آتی دریافت می‌شود که طرفین قرارداد به تعهدات خود مبنی بر تحویل سهام با قیمت مشخص در تاریخ تعیین شده پایبند باشند.

 

 

سوال دیگری که مطرح می‌شود این است: «اگر قراردادهای آتی چنین مزیتی دارند که سرمایه‌گذار تنها با پرداخت درصدی از پول می‌تواند کل سود ناشی از افزایش قیمت سهام را به دست بیاورد، چرا تنها تعداد بسیار محدودی از سرمایه‌گذاران در قراردادهای آتی سرمایه‌گذاری می‌کنند؟»

مثال قبل را در نظر بگیرید. فرض کنید پیش‌بینی سرمایه‌گذار مبنی بر اینکه قیمت سهام شرکت «الف» در چهار ماه بعد به ۲۴۰ تومان برسد محقق نشد و به جای آن قیمت سهم به ۱۸۰ تومان کاهش پیدا کند. در این حالت سرمایه‌گذار نه تنها سود به دست نمی‌آورد، بلکه متحمل ۴۰ تومان زیان هم می‌شود.

دلیلش هم این است که آن فرد متعهد شده در تاریخ مذکور تعداد معینی از سهام شرکت «الف» با قیمت۲۲۰ تومان بخرد.

در حالی که قیمت این سهم در بورس هم اکنون ۱۸۰ تومان است، بنابراین به همان اندازه که احتمال کسب سود در قراردادهای آتی بیشتر است، احتمال زیان بر اثر پیش‌بینی نادرست قیمت سهام در آینده هم در قراردادهای آتی بیشتر از سایر انواع اوراق بهادار است. بنابراین ممکن است سرمایه‌گذار به علت پیش بینی نادرست قیمت سهم، متحمل زیانی سنگین در مقایسه با مبلغ سرمایه‌گذاری خود شود.

به همان اندازه که احتمال کسب بازده در قراردادهای آتی بیشتر از سهام است، ریسک این اوراق هم در مقایسه با سهام بیشتر است.

در بازار سرمایه ایران قرارداد آتی صرفاً محدود به سهام نیست، بلکه در بورس کالای ایران هم قراردادهای آتی سکه بهار آزادی داد و ستد می‌شود و جالب اینکه حجم معاملات قراردادهای آتی سکه طلا در بورس کالای ایران، بسیار بیشتر از حجم معاملات قراردادهای آتی سهام است.

البته باید تاکید کنیم که قراردادهای آتی جزء اوراق بهادار بسیار پر ریسک محسوب می‌شوند. حتی در صورت داشتن قدرت ریسک‌پذیری بالا قبل از ورود به این عرصه شناخت کافی در خصوص ابعاد و جزئیات قراردادهای آتی به دست بیاورید.

 

 

——***——

برای یادگیری بیشتر در مورد بورس، مقاله‌های زیر را برایتان آماده کرده‌ایم:

تاریخچه بورس جهان و ایران

سرمایه گذاری در بورس و مزایای آن

ریسک پذیری در بورس

ورود به بورس؛ چطور وارد بورس شویم؟

اوراق بهادار و انواع آن

شاخص بورس چیست؟ همه چیز در مورد شاخص بورس

سرمایه گذاری در بورس برای تازه کارها

حقوق سرمایه گذاران در بورس

معرفی پایگاه های اینترنتی

 

منبع اصلی: سازمان بورس کالای ایران

برای اطلاع از آخرین مطالب و رویدادهای آموزشی و تحلیل‌ها، عبدالحکیم بایی را اینستاگرام دنبال کنید.

دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید