شاخص بورس چیست و معرفی ۶ نمونه شاخص بورس

حتماً تا به حال بارها و بارها شنیده‌اید که مثلا «شاخص بورس امروز با ۵۰ واحد رشد (یا ۲۰ هزار واحد افت) به عدد ۳۰۰ هزار واحد رسید.»

تا به حال به این موضوع فکر کردید که شاخص بورس بیانگر چیست و چرا افزایش یا کاهش آن اهمیت دارد؟ اساس نوسانات شاخص چه مفهومی دارد؟ در این مقاله درباره شاخص‌های بورس و انواع آنها صحبت می‌کنیم.

شاخص چیست؟

شاخص در مفهوم کلی معیاری است که براساس آن می‌توانیم چیزی را تشخیص دهیم. در بورس هم شاخص‌ها در واقع معیارهای مهمی هستند که با بررسی و تحلیل آنها می‌شود وضعیت گذشته و حال بورس را از جنبه‌های مختلف ارزیابی و حتی روند آینده بورس را پیش‌بینی کرد.

بنابراین با توجه به نقش بسیار مهمی که شاخص‌های بورس در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران ایفا می‌کنند. نوسانات شاخص‌ها هم برای سرمایه‌گذاران بسیار مهم است. شاخص‌های بورس انواع مختلفی دارند که هر یک وضعیت بورس را از جنبه خاصی نشان می‌دهد.

بنابراین سرمایه‌گذاران در تحویل شاخص‌های بورس باید به کارکرد هر شاخص توجه کافی داشته باشند. در ادامه مهم‌ترین شاخص‌های بورس را به شما معرفی می‌کنیم.

شاخصکل بورس

شاخص‌کل که به آن قیمت و بازده نقدی گفته می‌شود، بیانگر سطح عمومی قیمت و سود سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس است. به بیان ساده‌تر تغییرات شاخص‌کل در واقع بیانگر میانگین بازدهی سرمایه‌گذاران در بورس است.

اگر به خاطر داشته باشید در مقاله‌های گذشته گفتیم که بازدهی سرمایه‌گذاران در بورس از دو طریق به دست می‌آید، اول دریافت نقدی سود سالیانه و دوم تغییر قیمت سهم در طول دوره سرمایه‌گذاری.

 

 

فردی را در نظر بگیرید که سهام شرکت «الف» را در ابتدای سال با قیمت ۱۵۰ تومان خریده است. اگر قیمت سهام این فرد در پایان سال به ۱۸۰ تومان افزایش پیدا کند و شرکت هم در پایان سال ۱۵ تومان به عنوان سود نقدی به ازای هر سهم توزیع کند، این فرد مجموعا ۴۵ تومان سود از محل افزایش قیمت سهم و دریافت سود نقدی به دست آورده، بنابراین بازدهی این سهامدار در پایان سال ۳۰ درصد است (چون سرمایه‌اش از۱۵۰ تومان به ۱۹۵ تومان افزایش پیدا کرده).

تغییرات شاخص‌کل هم دقیقاً بیانگر میانگین بازدهی بورس است. بنابراین اگر شاخص بورس در ابتدای سال ۲۰ هزار واحد باشد و در پایان سال با ۱۰ هزار واحد افزایش به ۳۰ هزار واحد برسد، به این معنی است که میانگین بازدهی بورس از محل افزایش قیمت سهام شرکت‌ها و تقسیم سود نقدی بین سرمایه‌گذاران در آن سال ۵۰ درصد بوده است.

دو نکته قابل توجه و مهم در خصوص شاخصکل

سرمایه‌گذاران باید به این دو نکته مهم توجه داشته باشند:

نکته اول

اینکه افزایش شاخص‌های کل لزوما به معنای سودآوری سهام همه شرکت‌های حاضر در بورس نیست، همانطور که کاهش شاخص‌کل هم لزوماً به معنای ضرردهی سهام همه شرکت‌ها در بورس نیست.

چون همانطور که گفته شد شاخص‌کل بیانگر «میانگین بازدهی بورس» است و چه بسا در برخی موارد علی‌رغم رشد قابل توجه شاخص‌کل بورس، برخی سهام‌ها با افت قیمت و در نتیجه زیان سهامداران مواجه شوند، یا در شرایطی که شاخص‌کل با کاهش مواجه است، برخی از سرمایه‌گذاران که سهام ارزنده‌ای را در سبد سهام خود دارند سود قابل قبولی به دست ‌آورند.

بنابراین سرمایه‌گذاران نباید صرفا با اتکا به اخبار رشد شاخص‌کل و بدون بررسی کامل در خصوص ارزش ذاتی سهام اقدام به سرمایه‌گذاری در بورس کنند و حتی در شرایط رشد مستمر شاخص‌کل هم باید در انتخاب سهام کاملا دقت کرد.

نکته دوم

به خاطر دارید که یکی از اصول بسیار مهم سرمایه‌گذاری در بورس تشکیل سبد سهام متنوع است. هراندازه سبد سهام یک سرمایه‌گذار متنوع‌تر و به ترکیب سهام شرکت‌های موجود در بورس نزدیک‌تر باشد، بازدهی آن سرمایه‌گذار به متوسط بازدهی کل بورس که توسط شاخص‌کل نشان داده می‌شود نزدیک‌تر است.

تا جایی که اگر فردی بتواند ترکیب سهام موجود در سبد سهام خود را به طور کامل منطبق بر ترکیب تمامی سهام حاضر در بورس کند، بازدهی آن فرد هم به طور کامل بر نوسانات شاخص‌کل بورس منطبق می‌شود و مثلا با رشد سی درصدی شاخص سرمایه‌گذار هم حدودا سی درصد سود به دست می‌آورد.

شاخص ۳۰ شرکت بزرگ

همان‌طور که از اسمش پیداست، این شاخص سطح عمومی قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ بورس را نشان می‌دهد. ۳۰ شرکت بزرگ بورس شرکت‌هایی هستند که ارزش بازار آن‌ها در مقایسه با سایر شرکت‌ها بیشتر است.

ارزش بازار شرکتها چطور به‌دست می‌آید؟

اگر قیمت روز سهام یک شرکت را در تعداد سهام منتشر شده آن شرکت ضرب کنیم، ارزش بازار آن شرکت به دست می‌آید. برای مثال اگر سهام شرکت «الف» در بورس در حال حاضر۱۵۰ تومان باشد و این شرکت صد میلیون قطعه سهم منتشر کرده باشد، ارزش روز این شرکت برابر با ۱۵ میلیارد میلیون تومان است.

اما مزیت شاخص۳۰ شرکت بزرگ در مقایسه با سایر شاخص‌های بورس چیست؟

مهمترین مزیت شاخص ۳۰ شرکت بزرگ، نوسانات قیمت سهام شرکت‌هایی را نشان می‌دهد که اگرچه از نظر تعداد تنها ۳۰ شرکت هستند اما عملاً بیش از ۶۵ درصد ارزش کل بورس را به خود اختصاص می‌دهند.

بنابراین هرگونه تغییر در قیمت سهام این شرکت‌ها می‌تواند تاثیر زیادی بر تغییرات شاخص‌کل و همچنین میزان بازدهی سهامداران داشته باشد. لازم به ذکر است فهرست۳۰ شرکت بزرگ بورس هر سه ماه یکبار بازنگری می‌شود.

 

شاخصصنعت و شاخصمالی

در بورس سهام شرکت‌های بسیار زیاد و متنوعی داد و ستد می‌شود. برخی از این شرکت‌ها در بخش صنعتی فعالیت دارد و برخی دیگر در بخش مالی.

منظور از شرکت‌های صنعتی شرکت‌ها و کارخانه‌هایی هستند که در صنایع مختلف مانند: مخابرات، خودروسازی، فلزات اساسی، پتروشیمی، ساختمان و دیگر موارد فعالیت می‌کنند. همچنین منظور از شرکت‌های مالی شرکت‌هایی مثل، سرمایه‌گذاری، بانک‌ها، شرکت‌های بیمه و غیره هستند که فعالیت آن‌ها بر بخش غیر صنعتی متمرکز است.

با این توضیحات منظور از شاخص صنعت و شاخص مالی تا حد زیادی مشخص شد. شاخص صنعت بیانگر سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌های فعال در بخش صنعت است و شاخص مالی بیانگر سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌های فعال در بخش مالی است.

همچنین ذکر این نکته مهم لازم است که بورس علاوه بر انتشار شاخص صنعت و شاخص مالی، شاخص بخش‌های مختلف صنعت و همچنین بخش‌های مختلف مالی را هم جداگانه منتشر می‌کند، تا سرمایه‌گذاران تحلیل جامع‌تر و دقیق‌تری داشته باشند.

مثلاً در بخش صنعت، شاخص صنعت خودروسازی به عنوان نشان دهنده سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌های خودروسازی، شاخص صنعت سیمان به عنوان نشان دهنده سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌های تولیدکننده سیمان و شاخص صنعت کاشی و سرامیک به عنوان نشان‌دهنده سطح عمومی قیمت شرکت‌های فعال در این صنعت به صورت مستمر و لحظه‌ای منتشر می شود.

همچنین در بخش مالی شاخص بانک‌ها به عنوان نشان‌دهنده سطح عمومی قیمت سهام بانک‌ها و شاخص سرمایه‌گذاری‌ها به عنوان نشان‌دهنده سطح قیمت سهام شرکت‌های سرمایه‌گذاری به صورت لحظه‌ای از طریق پایگاه‌های اینترنتی رسمی و معتبر منتشر می‌شود.

اهمیت شاخص صنعت، شاخص مالی و همچنین شاخص بخش‌های مختلف صنعت و مالی از آنجاست که به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تا با تحلیل نوسانات این شاخص‌ها و گروه‌ها و شرکت‌های مناسب برای سرمایه‌گذاری را شناسایی کنند.

البته باید یک‌بار دیگر این نکته مهم را یادآوری کنیم که روند رو به رشد صنعت و یا شاخص مالی به تنهایی نمی‌تواند بیانگر این موضوع باشد که همه شرکت‌های فعال در بخش صنعت یا بخش غیرصنعتی گزینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری هستند. چه بسا روند عمومی شاخص صنعت و یا شاخص مالی مثبت باشد، اما برخی شرکت‌های فعال در بخش صنعت یا بخش مالی عملکرد مطلوبی نداشته باشند و سهام آنها برای سرمایه‌گذاری مناسب نباشد و یا بالعکس؛

یعنی در شرایطی که شاخص صنعت و شاخص مالی روندی نزولی دارند، شرکت‌هایی در این دو بخش وجود داشته باشد که اتفاقاً عملکرد و چشم انداز مناسبی داشته باشند و سرمایه‌گذاری در سهام آن‌ها بتواند سودآوری مطلوبی برای سرمایه‌گذار به دنبال داشته باشد.

بنابراین یکبار دیگر تاکید می‌کنیم که نوسانات شاخص‌ها نباید تنها معیارهای تصمیم‌گیری باشند و سرمایه‌گذار باید همواره قبل از خرید و یا فروش سهام یک شرکت صورت‌های مالی و سایر اطلاعات معتبر در خصوص آن شرکت را بررسی کند و به شناخت مناسبی در خصوص عملکرد و چشم انداز آینده آن شرکت دست پیدا کند.

 

 

شاخص بازار اول و شاخص بازار دوم

برای اینکه مفهوم شاخص بازار اول و شاخص بازار دوم را توضیح دهیم، ابتدا لازم است درباره بازار اول و بازار دوم و تفاوت این دو توضیحاتی بدهیم.

بورس اوراق بهادار تهران دارای دو بازار به نام های بازار اول و بازار دوم است. اگر به خاطر داشته باشید در مقاله‌های قبلی وقتی درباره عوامل موثر بر قیمت سهام توضیح می‌دادیم، می‌گفتیم که هر اندازه یک شرکت سرمایه و دارایی بیشتری داشته باشد و سودآوری شرکت مطلوب و مستمر باشد و همچنین تعداد بیشتری از مردم سهامداران شرکت باشند یا اصطلاحاً درصد سهام شناور آزاد آن شرکت بالاتر باشد، سهام آن شرکت از شرایط مناسب‌تری برای سرمایه‌گذاری برخوردار است

بازار اول و دوم بورس هم دقیقا بر اساس همین شرایط تقسیم بندی می‌شود. به عبارت دیگر شرکت‌هایی که از نظر میزان سرمایه، وضعیت سودآوری و همچنین درصد سهام شناور آزاد (یعنی میزان سهام در اختیار مردم) در شرایط مناسب‌تری قرار دارند، در بازار اول بورس تهران و شرکت‌هایی که از نظر این معیارها در شرایط پایین‌تری قرار دارند، در بازار دوم بورس تهران پذیرش می شوند.

با شناخت بازار اول و دوم، مفهوم شاخص بازار اول و شاخص بازار دوم مشخص‌ می‌شود. شاخص بازار اول بیانگر سطح عمومی قیمت سهام شرکت‌هایی است که در بازار اول بورس پذیرش شدند. همچنین شاخص بازار دوم بیانگر سطح عمومی قیمت سهام شرکتهای است که در بازار دوم بورس پذیرش شدند.

بازار اول بورس تهران دارای دو تابلو شامل تابلوی اصلی و تابلوی فرعی است. برخی از شرایط پذیرش شرکت‌ها در تابلوهای مختلف بورس عبارتند از:

بازار اول تابلوی اصلی:

  • ویژه شرکت‌های سهامی عام که حداقل سرمایه آنها ۱۰۰ میلیارد تومان باشد.
  • حداقل هزار سهامدار داشته باشند..
  • ۲۰ درصد سهام شرکت سهام شناور آزاد باشد.
  • در سه دوره متوالی منتهی به پذیرش در بورس سودآور بوده باشند.
  • چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشند.

بازار اول تابلوی فرعی:

  • ویژه شرکت‌های سهامی عام که حداقل سرمایه آنها ۵۰ میلیارد تومان باشد.
  • حداقل ۷۵۰ سهامدار داشته باشند.
  • ۱۵ درصد سهام شرکت سهام شناور آزاد باشد.
  • در دو دوره متوالی منتهی به پذیرش در بورس سودآور بوده باشند..
  • چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشند

بازار دوم

  • ویژه شرکت‌های سهامی عام که حداقل سرمایه آنها۲۰ میلیارد تومان باشد.
  • حداقل ۲۵۰ سهامدار داشته باشند.
  • ۱۰ درصد سهام شرکت سهام شناور آزاد باشد.
  • در سه دوره متوالی منتهی به پذیرش در بورس سودآور بوده باشد.
  • چشم انداز روشنی برای سودآوری در آینده داشته باشد.

شاخص آزاد شناور

در محاسبه شاخص قیمت گفتیم که این شاخص، سطح عمومی قیمت همه سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس را نشان می‌دهد. مصلاً اگر شرکت «الف» در مجموع ۱۰۰ میلیون عدد سهم منتشر کرده باشد، فارغ از اینکه چند درصد از این سهام در اختیار مردم یا اصطلاحا شناور آزاد باشد، ارزش کل سهام منتشر شده شرکت در محاسبه شاخص قیمت لحاظ می‌شود.

حالا اگر در محاسبه شاخص ‌قیمت، به جای اینکه همه سهام منتشر شده توسط شرکت در نظر گرفته شود، فقط درصد سهام شناور آزاد شرکت‌ها یعنی آن میزان سهام که در اختیار مردم قرار دارد مدنظر قرار بگیرد، شاخص آزاد شناور (یا به تعبیر دقیق‌تر شاخص‌قیمت بر مبنای سهام شناور آزاد) شکل می‌گیرد.

شاید این سوال برای شما پیش بیاید که با وجود انتشار شاخصقیمت لزوم انتشار شاخص آزاد شناور چیست؟

در جواب این سوال باید گفت هدف از انتشار این شاخص (آزاد شناور) کمک به سرمایه‌گذار برای تحلیل رفتار بخشی از بازار سهام است که نقد شوندگی بیشتری دارد. چون در محاسبه این شاخص فقط ارزش سهامی که در اختیار عموم مردم قرار دارد و مدام در حال خرید و فروش لحاظ می‌شود و آن بخش از سهام شرکت‌ها که در اختیار سهامداران عمده قرار دارد و بلوکه شده مدنظر قرار نمی‌گیرد. بنابراین می‌تواند تصویر منطقی‌تر و واضح‌تری از وضعیت بورس و نوسانات آن را ارائه بدهد.

 

شاخص فرابورس

تا اینجا پنج شاخص مهم بورس اوراق بهادار تهران را معرفی کردیم. در ادامه می‌خواهیم درباره شاخص‌فرابورس توضیح دهیم.

قبل از اینکه مفهوم شاخص‌فرابورس را توضیح بدهیم، لازم است ماهیت فرابورس و تفاوت آن با بورس اوراق بهادار تهران را بدانید.

گفتیم که شرکت برای اینکه در بورس اوراق بهادار تهران پذیرفته شوند و سهامشان در این بورس داد و ستد شود، باید شرایط خاصی را از نظر میزان سرمایه، میزان سهام شناور آزاد و وضعیت سودآوری داشته باشند، این شرایط نسبتاً سخت‌گیرانه به این خاطر تعیین شده که شرکت‌هایی که وارد بورس می‌شوند، شرکت‌های بزرگ، معتبر و قابل اطمینان باشند و جذابیت لازم را برای سرمایه‌گذاری داشته باشند. اما طبیعتا همه شرکت‌ها موفق به احراز این شرایط نمی‌شوند. شاهد این موضوع هم این است که تعداد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در مقایسه با تعداد کل شرکت‌های فعال در کشور بسیار محدود است.

با توجه به محدودیت‌های پذیرش در بورس‌، در ایران هم مثل بسیاری از کشورها تدبیری اندیشیده شده است تا آن دسته از شرکت‌هایی که موفق به احراز شرایط پذیرش در بورس نمی‌شوند، اما وضعیت و عملکرد قابل قبولی دارند، هم بتوانند از مزایای پذیرش در بازار سرمایه از جمله، تامین مالی آسان و ارزان در این بازار بهره‌مند شوند.

به همین دلیل هم بازاری به نام بازار خارج از بورس یا اصطلاحاً فرابورس راه‌اندازی شد. به این ترتیب شرکت‌هایی که استانداردهای تعیین شده برای پذیرش در بورس اوراق بهادار تهران را ندارند، اما برخی الزامات و حداقل‌های لازم را دارند، می‌توانند به جای بورس تهران در فرابورس پذیرش شوند و سهام خود را در این بازار عرضه کنند.

 

 

طبیعتاً با توجه به اینکه شرکت‌های پذیرفته شده در فرابورس از نظر مواردی مثل میزان سرمایه، درصد سهام شناور آزاد، وضعیت سودآوری و یا نحوه گزارش دهی به سهامداران در مقایسه با شرکت‌های پذیرفته شده در بورس تهران در استانداردهای پایین‌تری قرار دارند، ریسک سرمایه‌گذاری در این شرکت‌ها تا حدی بیشتر است و لازم است سهامدار هنگام تصمیم‌گیری در خصوص خرید یا فروش سهام این شرکت‌ها به این موضوع توجه کافی داشته باشند.

شاخص فرابورس مثل شاخص کل بورس بیانگر هر دو بخش بازدهی سهام است یعنی:

  • بازدهی ناشی از افزایش قیمت سهام شرکت‌های پذیرفته شده در فرابورس
  • بازدهی ناشی از توزیع سود نقدی بین سهامداران این شرکت‌ها

مجددا ذکر این نکته لازم است که رشد شاخص فرابورس لزوماً به معنی سودآوری سهام همه شرکت‌های پذیرفته شده در فرابورس نیست، همان‌طوری که کاهش شاخص فرابورس لزوماً به معنای ضرر دهی به سهام همه شرکت‌ها نیست، چون همانطور که گفته شد شاخص فرابورس بیانگر میانگین بازدهی فرابورس است.

دو نکته پایانی در خصوص شاخصهای بازار سرمایه

هیچ یک از شاخص‌ها نمی‌تواند به تنهایی همه اطلاعات مورد نیاز سرمایه‌گذاران را ارائه دهد و برای کسب اطلاعات کافی در خصوص وضعیت بازار سهام، لازم است سرمایه‌گذار، همه شاخص‌های بورس و همچنین اطلاعات مرتبط با سهام مورد نظر خود را به طور کامل و جامع مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.

 

با توجه به اینکه محاسبه هریک از شاخص‌های بورس از زمانی خاص شروع می‌شود و این زمان برای هر یک از شاخص‌ها متفاوت از شاخص دیگر است، بنابراین اعداد شاخص‌ها هم با هم دیگر چندان قابل مقایسه نیستند و آنچه که می‌تواند مبنای مقایسه باشد درصد تغییرات شاخص است.

به عنوان مثال محاسبه شاخص کل بورس از سال ۱۳۶۹ و از عدد پایه ۱۰۰ واحد شروع شده در حالی که محاسبه ۳۰ شرکت بزرگ در بورس از سال ۱۳۸۹ و از عدد پایه ۱۰۰۰ واحدشروع شده، بنابراین ارقام این دو شاخص با هم قابل مقایسه نیستند و درصد هریک از شاخص‌ها می‌تواند مبنای مقایسه قرار بگیرد.

 

——***——

برای یادگیری بیشتر در مورد بورس، مقاله‌های زیر را برایتان آماده کرده‌ایم:

تاریخچه بورس جهان و ایران

سرمایه گذاری در بورس و مزایای آن

ریسک پذیری در بورس

ورود به بورس؛ چطور وارد بورس شویم؟

اوراق بهادار و انواع آن

سهام و انواع آن

سرمایه گذاری در بورس برای تازه کارها

حقوق سرمایه گذاران در بورس

معرفی پایگاه های اینترنتی

 

منبع اصلی: سازمان بورس کالای ایران

برای اطلاع از آخرین مطالب و رویدادهای آموزشی و تحلیل‌ها، عبدالحکیم بایی را اینستاگرام دنبال کنید.

دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید