حقوق سرمایه گذاران در بورس

اگر به خاطر داشته باشید در مقاله‌های قبل گفتیم که یکی از مهم‌ترین مزایای سرمایه‌گذاری در بورس حمایت قانون گذار از سرمایه‌گذاران است. به بیان دیگر افراد با سرمایه‌گذاری در بورس از حقوق مشخصی بهره‌مند می‌شوند که این حقوق منافع آن‌ها را تضمین می‌کند.

دراین مقاله می‌خواهیم درباره حقوق سرمایه‌گذاران صحبت کنیم. در یک طبقه بندی کلی سرمایه گذاران از دو نوع حقوق برخوردار می‌شوند: حقوق مالی و حقوق غیر مالی.

حقوق مالی

منظور از حقوق مالی آن دسته از حقوق سرمایه‌گذاران است که جنبه مادی دارد. مهم‌ترین حقوق مالی که سرمایه گذاران در بورس از آن‌ها برخوردار می‌شوند عبارت است از:

حق دریافت سود نقدی

همان‌طور که گفتیم شرکت‌هایی که سهام شان در بورس یا فرابورس خرید و فروش می‌شود در پایان سال مالی مجمع سالیانه برگزار می‌کنند و در مورد مسائل مختلفی از جمله میزان تقسیم سود تصمیم‌گیری می‌کنند. شرکت‌ها موظف‌اند حداکثر ظرف مدت ۸ ماه پس از برگزاری مجمع عادی سالیانه سودی را که در مجمع تصویب شده به سهامداران پرداخت کنند.

اگر شرکت در مهلت تعیین شده سود سهامداران را پرداخت نکند، سهامداران می‌توانند از آن شرکت شکایت کنند و سود خود را دریافت کنند. نحوه شکایت هم به این صورت است که سهامدارانی که شرکت آن‌ها عضو کانون نهادهای سرمایه‌گذاری یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت باشد، به کانون‌های مذکور مراجعه می‌کنند و سایر سهامداران هم به کانون‌های کارگزاران بورس و اوراق بهادار مراجعه و شکایت خود را مطرح می‌کنند.

اگر با وجود پیگیری کانون‌های مذکور شرکت باز هم از پرداخت سود خودداری کند، سهامداران شرکت می‌توانند شکایت خود را از طریق سایت www. davari. seo. ir به دبیرخانه هیئت داوری سازمان بورس و اوراق بهادار مطرح کنند و از این طریق موضوع را بررسی و پیگیری کنند.

هیئت داوری و سازمان بورس که متشکل از یک قاضی منصوب به ریاست قوه قضاییه و دو متخصص مالی و اقتصادی است، به شکایت سهامداران رسیدگی می‌کنند و در صورت احراز حقوق آن‌ها، شرکت را به پرداخت اصل سود و خسارت های وارده محکوم می‌کند. لازم به ذکر است رای صادره از سوی هیئت داور سازمان بورس قطعی و لازم الاجراست.

 

حق تقدم نسبت به سهامداران قبلی در افزایش سرمایه

در مقاله‌های گذشته گفتیم شرکت‌هایی که سهام‌شان در بورس یا فرابورس معامله می‌شود، گاهی برای تامین منابع مالی مورد نیاز خود، سهام جدید منتشر می‌کنند و از طریق فروش این سهام در بورس سرمایه خود را افزایش می‌دهند.

در جریان افزایش سرمایه شرکت‌ها سهامداران فعلی شرکت به نسبت سهام در اولویت خرید سهام جدید قرار دارند. یعنی سهام جدید شرکت باید ابتدا به سهامداران فعلی همان شرکت عرضه شود و در صورت عدم تمایل آن‌ها برای خرید سهام جدید این سهام به سایر سرمایه‌گذاران واگذار می‌شود.

در این شرایط شرکت به سهامداران فعلی خود اوراق حق تقدم می‌دهد تا با استفاده از این اوراق بتوانند سهام جدید را بخرند. اهمیت این موضوع از آنجاست که سهام جدید منتشر شده توسط شرکت بر اساس قانون با قیمت اسمی یعنی ۱۰۰ تومان منتشر می‌شود، در حالی که ممکن است قیمت سهام آن شرکت در بورس به دلیل عملکرد موفق آن شرکت بیشتر از ۱۰۰ تومان یا مثلا ۱۵۰ تومان باشد.

طبیعتا در این شرایط سهامداران فعلی شرکت در صورت مشارکت در فرایند افزایش سرمایه به ازای هر سهم ۵۰ تومان سود به دست می‌آورند.

 

در خصوص اوراق حق تقدم سهام دو نکته قابل ذکراست:

نکته اول: سهامداران فعلی شرکت در صورت عدم تمایل به مشارکت در افزایش سرمایه حداقل ۶۰ روز مهلت دارند تا اوراق حق تقدم خود رادر بورس یا فرابورس بفروشند و از سود فروش این اوراق بهره‌مند ‌شوند. قیمت اوراق حق تقدم سهام در بورس، معمولا مابه‌التفاوت قیمت فعلی آن سهم در بورس و ارزش اسمی آن در سهم است.

نکته دوم: در صورتی که سهامداران فعلی شرکت در مهلت تعیین شده (که اصطلاحاً به آن مهلت پذیره‌نویسی گفته می‌شود)، سهام جدید را نخرند و اوراق حق‌تقدم را در بورس یا فرابورس نفروشند، باز هم حق آن‌ها محفوظ است. چون شرکت بعد از پایان مهلت تعیین شده، سهام باقی‌مانده را در بورس یا فرابورس به قیمت روز می‌فروشد و مبلغ حاصل از فروش را پس از کسر ارزش اسمی و هزینه‌های مربوط به حساب سهامداران واریز می‌کند.

حقوق غیر مالی

عمده حقوق غیر مالی سرمایه گذاران عبارت است از:

حق فروش سهام

اولین و بدیهی‌ترین حق یک سهامدار این است که در هر زمان بتواند به کارگزار مراجعه کند و سهام خود را به قیمت روز بازار سهام بفروشد و پول حاصل از فروش سهام را چهار روز بعد از زمان فروش دریافت کند.

البته اگرسهام‌دار قصد داشته باشد با مبلغ ناشی از فروش سهام اقدام به خرید سهام دیگری کند، می‌تواند همان روز هم این کار را انجام دهد و نیاز نیست چهار روز برای دریافت مبلغ و خرید سهم دیگر صبر کند.

نکته قابل توجه این است که فروش سهام به شرطی امکان پذیر است که نماد معاملاتی سهام مورد نظر، به دلایل قانونی مثل برگزاری مجمع شرکت و یا نیاز به ارائه اطلاعات حائز اهمیت، به منظور شفاف سازی وضعیت شرکت متوقف نشده باشد.

حق رای در خصوص تصمیمات کلیدی شرکت

همان‌طور که قبلا توضیح دادیم سهامداران یک شرکت به نسبت میزان سهامی که در اختیار دارند مالک شرکت محسوب می‌شوند و بنابراین حق دارند در تصمیم‌گیری‌های اساسی و مهم شرکت مشارکت کنند. به این حق اصطلاحا حق رای گفته می‌شود. مثلا سهامداران حق دارند با حضور در مجامع عادی و فوق العاده شرکت در باره این مسائل رای بدهند.

  • شرایط و نحوه انتخاب مدیران شرکت
  • میزان پاداش و مزایای پرداختی به اعضای هیأت مدیره
  • تصویب یا عدم تصویب صورت‌های مالی شرکت
  • افزایش با کاهش سرمایه ویا انحلال شرکت
  • تعیبن بازرس قانونی شرکت
  • میزان سود نقدی قابل پرداخت به سهامداران

بدیهی است هر کدام از سهامداران به میزان سهم خودشان می‌توانند در تصمیم‌های اساسی شرکت موثر باشند و بنابراین سهامدارانی که تعداد سهام بیشتری در اختیار دارند در این تصمیم‌گیری‌ها اثرگذاری بیشتری دارند.

حق اطلاع

یکی از مهم‌ترین حقوق سهامداران حق اطلاع است. یعنی سهامداران یک شرکت حق دارند از آنچه در شرکت می‌گذرد مطلع باشند. بنابراین شرکت‌های پذیرفته شده در بورس یا فرابورس موظفند بر اساس مقررات مربوطه اطلاعات مورد نیاز سهامداران را منتشر کنند. مهم‌ترین مواردی که سهامداران حق دارند از آن مطلع باشد عبارت است از:

  • حق اطلاع از وضعیت صورت‌های مالی شرکت و اظهارنظر حسابرس و بازرس قانونی شرکت در خصوص صورت‌های مالی
  • حق اطلاع از زمان و مکان برگزاری مجامع عادی و فوق العاده شرکت
  • حق اطلاع از دستور جلسه مجامع
  • حق اطلاع از امور مربوط به انحلال و یا تصفیه شرکت

حق شرکت در مجمع

سهامداران شرکت حتی اگر تنها یک برگ سهم از سهام آن شرکت را در اختیار داشته باشند، حق دارند در مجامع عادی و یا فوق العاده آن شرکت حضور پیدا کنند و در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت داشته باشند. همچنین در صورتی که سهامدار نتواند شخصا در مجمع شرکت حاضر شود، می‌تواند فردی را به عنوان وکیل یا قائم مقام قانونی خودش برای شرکت در مجمع معرفی کند. طبیعتا در چنین حالتی ارائه وکالت نامه قانونی از سوی وکیل سهامدار ضروری است.

 

حق نظارت بر شرکت

سهامداران حق دارند بر امور و فعالیت‌های روزمره شرکت نظارت کنند و در صورت اطمینان از بروز تخلف از سوی مدیران شرکت برای جلوگیری از بروز تخلف اقدام کنند.

مثلاً در صورتی که برخی معاملات در شرکت بر خلاف ضوابط قانونی انجام شده باشد، سهامداران می‌توانند ابطال معاملات مذکور را از دادگاه درخواست کنند. طبیعتاً اگر بر اساس معاملات غیرقانونی به منافع سهامداران شرکت خسارت وارد شده باشد، مدیرعامل و اعضای هیئت مدیره، مسئول جبران این خسارت‌ها هستند.

حق شکایت

سهامداران یک شرکت حق دارند با توجه به نوع تخلفات احتمالی مدیران شرکت، از مدیران شرکت به مراجع قانونی شکایت کنند. در مجموع سهامداران ۳ نوع حق شکایت دارند:

 

۱- حق شکایت کیفری: شکایت کیفری به آن دسته از اقدامات مربوط می‌شود که بر اساس قانون جرم شناخته شده باشند. برای مثال قانون‌گذار این اقدامات را جرم محسوب می‌کند:

  • خودداری از ارئه اطلاعات مهم شرکت به بورس
  • سوء استفاده مدیران شرکت از اطلاعات نهانی
  • خرید و فروش سهام بر اساس اطلاعات نهانی
  • افشا و انتشار اطلاعات با اهمیت به صورت غیر قانونی
  • دستکاری قیمت سهام

بدیهی است در صورتی که مدیر عامل و یا اعضای هیئت مدیره شرکت یکی از این جرایم را مرتکب شوند، سهامداران می‌توانند از آن‌ها به مراجع قضایی و یا سازمان بورس شکایت کنند. بنابر این شکایت کیفری به طور مشخص مربوط به ارتکاب جرایم توسط مدیران شرکت است.

 

۲- حق شکایت حقوقی: در صورتی که مدیران شرکت از پرداخت سود نقدی به سهامداران در مهلت مقرر یعنی حداکثر ۸ ماه پس از برگزاری مجمع عادی سالیانه خودداری کنند، سهامداران این شرکت می‌توانند از شرکت شکایت کنند.

نحوه شکایت به این صورت است که سهامدارانی که شرکت آنها عضو کانون نهادهای سرمایه‌گذاری یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت باشد به کانون‌های مزبور مراجعه می‌کنند و سایر سهامداران هم به کانون‌های کارگزاران بورس و اوراق بهادار مراجعه می‌کنند و شکایت خودشان را مطرح می‌کنند.

در صورتی که علیرغم پیگیری کانون‌های مذکور، شرکت باز هم از پرداخت سود خودداری کند، سهامداران شرکت باید شکایت خود را از طریق سایت اینترنتی هیئت داوری سازمان بورس به نشانی www. davari. seo. ir مطرح کنند. رای صادر شده توسط هیئت داوری قطعی است و شرکت در صورت محکوم شدن، نه تنها سود معوق سهامداران، بلکه خسارت‌های وارد شده به آن‌ها را هم باید پرداخت کند. بنابراین شکایت حقوقی به طور مشخص مربوط به خودداری شرکت از پرداخت سود نقدی سهامداران است.

 

۳- حق شکایت انضباطی: سهامداران علاوه بر شکایت کیفری و حقوقی می‌توانند در صورت مشاهده نقض قوانین و مقررات مربوط اقدام به شکایت انضباطی کنند. به عنوان مثال یکی از تخلفات انضباطی، عدم افشای فوری اطلاعات مهم شرکت است. در صورتی که سهامداری با این مسئله مواجه شود، می‌تواند شکایت خود را از طریق پایگاه اینترنتی سامانه شکایات سازمان بورس و اوراق بهادار به نشانی www. shekayat. seo. ir مطرح کند.

بر اساس قانون بازار اوراق بهادار کمیته رسیدگی به تخلفات سازمان بورس و اوراق بهادار، هیئت مدیره شرکت بورس، هیئت رسیدگی به تخلفات سازمان بورس و در نهایت هیئت مدیره سازمان به تخلفات انضباطی مدیران شرکت‌ها رسیدگی می‌کنند و در صورت اثبات تخلف، مدیران شرکت را با این مجازات‌های انضباطی تنبیه می‌کنند:

  • تذکر و اخطار شفاهی یا کتبی
  • تعلیق موقت یا لغو دائم مجوز فعالیت
  • سلب صلاحیت مدیر مختلف
  • توقف موقت معاملات و یا لغو دائم پذیرش شرکت در بورس یا فرابورس
  • اعلام عمومی آرای انضباطی صادر شده

سازمان بورس و اوراق بهادار همچنین می‌تواند شرکت‌های متخلف و مدیران آن‌ها را به پرداخت جریمه نقدی از یک میلیون تا صد میلیون تومان محکوم کند که این رای قطعی و لازم الاجرا است.

 

——***——

برای یادگیری بیشتر در مورد بورس، مقاله‌های زیر را برایتان آماده کرده‌ایم:

تاریخچه بورس جهان و ایران

سرمایه گذاری در بورس و مزایای آن

ریسک پذیری در بورس

ورود به بورس؛ چطور وارد بورس شویم؟

اوراق بهادار و انواع آن

سهام و انواع آن

شاخص بورس چیست؟ همه چیز در مورد شاخص بورس

سرمایه گذاری در بورس برای تازه کارها

معرفی پایگاه های اینترنتی

 

منبع اصلی: سازمان بورس کالای ایران

برای اطلاع از آخرین مطالب و رویدادهای آموزشی و تحلیل‌ها، عبدالحکیم بایی را اینستاگرام دنبال کنید.

دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید